16 miljoen toezichthouders

Gepubliceerd in Sp!ts op 22 oktober 2007

Bij sociale controle spreken mensen elkaar aan op ongewenst gedrag. Bijvoorbeeld als iemand troep op straat achterlaat. Volgens het grote online opinieonderzoek van 21minuten.nl zeggen vier van de tien Nederlanders daar iets van. En slechts 5% belt niet de politie als ze een misdrijf zien. Sociale controle is vaak een effectieve manier van toezicht houden. Door commentaar van de buurt blijft de straat mooi schoon.

Er is alleen wel een verschil tussen wat mensen zeggen dat ze doen en wat ze echt doen. Franse onderzoekers lieten afval op de grond vallen als er net iemand aan kwam. Deden ze dat in een park, dan zei één op de tien voorbijgangers er iets van. Andere mensen keken boos of zuchtten, 60% deed niets. Als de onderzoekers afval lieten vallen in het halletje van een appartementencomplex, dan kregen ze veel meer commentaar en boze blikken. Slechts 20% reageerde helemaal niet. Hoe meer het je persoonlijk raakt, hoe eerder je reageert.

Troep op de stoep is direct zichtbaar en daar heb je direct last van. Maar ook in de financiële wereld loont het om afwijkend gedrag aan te pakken. Het meldpunt verzekeringsfraude schat dat er in de particuliere markt voor 663 miljoen euro aan fraude gepleegd wordt. Vooral bij autoverzekeringen, zorgverzekeringen en brandverzekeringen komt fraude veel voor. Door valse claims betalen eerlijke mensen meer premie.

Ook voorkennis op de beurs benadeelt eerlijke beleggers. Of oplichters die hoge rendementen voorspiegelen. Een toezichthouder ziet wel veel, maar niet alles. Dus blijf altijd zelf waakzaam en kritisch. Stel vragen als je het niet snapt en koop geen producten die je niet begrijpt. En als je het niet vertrouwt, kan je altijd de toezichthouder bellen. Met 16 miljoen toezichthouders werkt de financiële markt eerlijker en beter.

aaaageschverzfr

Vertrouwen en garanties

Gepubliceerd in Sp!ts op 8 oktober 2007

Lange rijen voor de Engelse bank Northern Rock. Spaarders willen hun geld ophalen omdat ze bang zijn dat de bank de kredietcrisis op de hypotheekmarkt niet overleeft. Ook in de Verenigde Staten en in Duitsland zijn er banken in de problemen gekomen. Het ministerie van Financiën verwacht geen grote problemen in Nederland.

Toch meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voor september een spectaculaire daling in de stemming over de economie. In augustus waren er 16% meer optimisten dan pessimisten, in september domineerden de pessimisten met 18%. Een kwart van de Nederlandse consumenten is wel bang voor de gevolgen van de kredietcrisis op de Nederlandse economie, blijkt uit onderzoek van USP Marketing Consultancy. Drie op de tien Nederlanders zijn niet bang voor de gevolgen, 41% is neutraal.

Hoe meer geld de spaarders van hun rekeningen halen, hoe groter de problemen voor Northern Rock worden. Een deel van het geld dat een bank uitleent, is afkomstig van de spaartegoeden. Is de spaarrente 4% en de leenrente 6%, dan kan de bank op dat verschil winst maken. Maar als alle spaarders in eens hun geld willen hebben, dan levert dat problemen op voor de bank.

Veel in de economie is gebaseerd op vertrouwen. Een bankbiljet is een stukje papier en de getallen op je bankafschrift zijn ook niet veel waard. Toch is iedereen bereid je hele tastbare dingen te geven in ruil voor zo’n stukje papier.

Centrale banken zoals De Nederlandsche Bank (DNB) en de Bank of England doen er veel aan om het vertrouwen in de economie te handhaven. Voor spaarders zijn er bijvoorbeeld garantieregelingen. Mocht Northern Rock failliet gaan, dan krijgt een spaarder de eerste 3.000 euro van zijn tegoed terug van Bank of England. Over de volgende 50.000 euro krijgt hij 90% terug. In Nederland betaalt de DNB spaarders van een failliete bank de eerste 20.000 euro uit en 90% van de volgende 20.000 euro. Iemand met een miljoen op zijn rekening bij een failliete bank krijgt in Engeland dus ongeveer 47.500 euro van de centrale bank als compensatie en in Nederland 38.000 euro.

update 2017: het Depositogarantiestelsel werkt nu anders. DNB schrijft:

Het Depositogarantiestelsel (DGS) is een garantieregeling voor de rekeninghouders van een bank. Als een bank failliet gaat, garandeert het banktegoeden (deposito’s) tot maximaal EUR 100.000. De garantie geldt voor de meeste rekeninghouders en bijna alle soorten rekeningen.

cbsstemming

Actuelere CBS cijfers over consumentenvertrouwen:

cbsnieuw

 

Ik begrijp het niet!

Verschenen in Spi!ts van 16 september 2007

Vind je financiële informatie moeilijk te begrijpen? Je bent niet de enige. Uit onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de Nederlanders hun jaarlijkse pensioenopgave niet begrijpt. Vier op de vijf Nederlanders heeft moeite met het begrijpen van offertes voor bijvoorbeeld een verzekering.

Dat is niet zo raar want veel financiële informatie is nu nog geschreven op taalniveau C1. Dit is een hoog taalniveau met veel lange zinnen en moeilijke woorden. Slechts 15% van de Nederlandse bevolking kan deze teksten makkelijk lezen. Een kwart van de Nederlanders heeft taalniveau B2, en kan C1 teksten met moeite lezen. De Sp!ts heeft taalniveau B2, NRC Handelsblad heeft taalniveau C1.

In de wet staat dat informatie van bijvoorbeeld banken en verzekeraars begrijpelijk moet zijn. De AFM controleert of banken en verzekeraars zich aan de wet houden. Veel bedrijven doen daarom moeite om financiële informatie begrijpelijk te maken.

Begin september organiseerde de Nederlandse Vereniging van Banken de bijeenkomst ‘Begrijpt u mij?”, om te praten over het begrijpelijk maken van financiële informatie. Sommige banken en verzekeraars bieden op hun website ook gesproken teksten aan voor mensen die moeite hebben met lezen.

De AFM wil de informatie die zij zelf aan consumenten geeft ook zo begrijpelijk mogelijk maken. De AFM heeft daarom de teksten van haar website en brieven herschreven op taalniveau B1. Dit is een eenvoudiger taalniveau dat 95% van de Nederlanders begrijpt. Met de website is de AFM tweede geworden bij de Abctrofee. Deze trofee is een prijs van de Vereniging Belangenbehartiging Alfabetisering.

Naast al deze inspanningen blijf je als consument ook verantwoordelijk. Als je een financieel product koopt, moet je de informatie over dat product lezen. Informatie staat bijvoorbeeld in de offerte, algemene voorwaarden of financiële bijsluiter. Begrijp je de informatie niet, vraag dan om hulp of advies. Zeg gerust tegen de aanbieder van het financieel product: ik begrijp het niet! Hij moet het namelijk zo uitleggen dat je het wél begrijpt.

taalniveau

P.S.: Het taalniveau van deze column is B2.

texamen_columns ik begrijp het niet_V2

Campagne tegen schulden?

Gepubliceerd in Spits op 27 augustus 2007

De Stichting Ideële Reclame (SIRE) bestaat 40 jaar. In deze periode heeft SIRE bijna honderd campagnes gemaakt over onderbelichte maatschappelijke onderwerpen. Met de jubileumcampagne “U mag het zeggen” roept SIRE Nederlanders op hun maatschappelijke betrokkenheid te laten zien. Op de website http://www.umaghetzeggen.nl [link doet het niet meer] kan je stemmen op onderwerpen voor de nieuwe SIRE campagne in 2008. Of je kan zelf een onderwerp bedenken. Het winnende idee wordt een campagne van minstens een half miljoen euro.

Op financieel vlak zijn er al een paar suggesties gedaan. Zo schrijft Frans Matthijsse: “Ik vind het belachelijk dat geldleenreclames worden uitgezonden. Hebben die lui boter op hun hoofd? Het gemak (zo lijkt het) waarmee je geld kunt lenen lijkt zo mooi. Maar hoeveel mensen zijn er niet door in de problemen gekomen.”. En cabaretier Martijn Oosterhuis (bekend van de Lama’s) schrijft: “Ik maak mij zorgen over het gemak waarmee jongeren leningen aangaan voor consumptie”.

Volgens CBS cijfers is er in de eerste helft van 2007 voor ruim vijf miljard euro aan nieuwe kredieten afgesloten. Dit zijn leningen voor consumptieve doeleinden, zoals auto’s, meubels en elektronica. Die vijf miljard euro is inclusief roodstand op een betaalrekening en creditcardkrediet. De rente bij die vormen van lenen is vaak veel hoger dan de rente op bijvoorbeeld een persoonlijke lening.

Wanneer je de lening keurig aflost is er natuurlijk geen probleem. Maar voor steeds meer mensen blijkt dat lastig. Het aantal zaken voor de schuldsanering is tussen 2000 en 2005 bijna verdubbeld naar 15.000 zaken. Van de mensen in de schuldhulpverlening is ruim 40% jonger dan 35 jaar. Ter vergelijking: ruim een kwart van de Nederlandse volwassen bevolking is tussen de 18 en 35 jaar oud. Jong volwassenen hebben dus duidelijk meer problemen met schulden dan ouderen.

Het probleem dat Martijn Oosterhuis signaleert is dus reëel. Tot 20 september kan je er nog op stemmen bij SIRE. Voorlopig staat “Boterhamworst met gezichtjes” van de makers van het weblog GeenStijl bovenaan.

(uiteindelijk won Pleegouders in beeld)

Grafiek: Leeftijd schuldenaren

  • 18 – 35 jaar – 42%
  • 36 – 50 jaar – 43%
  • 51 – 64 jaar – 13%
  • 65+                  2%

(bron: Monitor Wsnp, IVA 2006)

Over boetes enzo

Gepubliceerd in Spits op 9 juli 2008

De Autoriteit Financiële Markten is een toezichthouder. Financiële instellingen moeten zich aan de wet houden. Doen ze dat niet, dan kunnen ze een boete krijgen. Maar boetes werken niet altijd.

Een sprekend voorbeeld is onderzoek bij Israëlische crèches. Een probleem is dat ouders vaak hun kinderen te laat ophalen. Ontzettend vervelend, de leidsters kunnen hierdoor zelf niet naar huis. Dus dat moet eens afgelopen zijn. Je raadpleegt een econoom en die zegt: Hef een boete voor te laat ophalen. Zo gezegd, zo gedaan.

Bij zes van de tien crèches wordt een boete ingesteld. Meer dan tien minuten te laat is een boete van ongeveer vijf euro. Wat gebeurt er? Het aantal laathalers neemt niet af, maar juist toe! Ook nadat de boete weer was afgeschaft, kwamen ouders vaker te laat dan voor de boeteregeling.

De econoom was het psychologische effect van de boete even vergeten. Ouders beschouwen de boete als een manier om hun geweten af te kopen. Door te betalen, hebben ze toch het recht gekocht om hun kind nog wat langer op de crèche te laten? Boete ingesteld, weg normbesef. Toch jammer.

De AFM heeft vaak gesprekken met financiële instellingen over wat wel en wat niet mag. De AFM wil marktpartijen stimuleren om zich aan de regels te houden, maar ook aan de geest van de regels. Niet alles staat uitgeschreven in de wet. Dan is een helder oriëntatiepunt over wat eigenlijk ‘goed’ is en wat ‘fout’ erg nuttig.

De toezichthouders bellen dus vaak met banken, verzekeraars en tussenpersonen, of zitten met ze rond de tafel. In deze gesprekken wil de AFM de juiste normen overbrengen. Want voorkomen is beter dan genezen. Maar er is wel een stok achter de deur. Wanneer iemand niet luistert en de wet overtreedt, dan volgen sancties. Welke? Bijvoorbeeld een boete.

U Gneezy & A Rustichini – The Journal of Legal Studies (2000) – A fine is a prize

finisprize

De psychologische trucs van oplichters

Gepubliceerd in Spits op 14 januari 2008

In de Verenigde Staten verdienen oplichters naar schatting 40 miljard dollar per jaar aan hun slachtoffers. Ook in Nederland heeft bijna 5% wel eens te maken gehad met consumentenbedrog. Omdat veel slachtoffers zich niet melden, is dit percentage waarschijnlijk aan de lage kant.

Onderzoekers aan de Universiteit van Tilburg hebben daarom 128 gesprekken tussen oplichters en slachtoffers beluisterd. De geluidsbanden waren afkomstig van de Amerikaanse justitie en de FBI. De onderzoekers waren vooral geïnteresseerd in welke psychologische trucs de zwendelaars gebruikten.

Bij het aanpraten van valse investeringen doen de oplichters vooral alsof ze een betrouwbare bron zijn met jarenlange ervaring. Ook beloven ze zeer hoge rendementen en opbrengsten. En natuurlijk doen al heel veel mensen mee. Maar “beslis snel, voor het te laat is!” Deze psychologische trucs waren goed voor bijna 85% van de argumenten die zwendelaars gebruiken.

Ook legale aanbieders gebruiken sommige van deze psychologische overtuigingstactieken. Maar door de trucs te herkennen, ben je wel alerter. En kan je eerder zien of het een legale of een illegale aanbieder is. Of een financiële aanbieder een vergunning heeft, kan je bijvoorbeeld heel makkelijk controleren op www.afm.nl/registers.

Maar wie zijn nu het meest gevoelig voor deze oplichtingspraktijken? Wie trapt er in, en wie niet? Daarvoor ondervroegen de wetenschappers slachtoffers en vergeleken dat met cijfers voor de hele bevolking.

Verrassend genoeg hebben de slachtoffers van investeringsbedrog meer financiële kennis dan de gemiddelde consument. Slachtoffers zijn optimistischer en eigenwijzer. Ook luisteren ze eerder dan niet-slachtoffers naar verkooppraatjes van vreemden. En ze herkennen de psychologische trucs van de zwendelaars minder goed.

Blijf dus altijd zelf goed nadenken en stel vragen. Laat de verhalen van de verkoper je hoofd niet op hol brengen, maar probeer zijn overredingstechnieken te herkennen. Als het te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat meestal ook zo. Neem rustig de tijd om zelf wat onderzoek te doen, bijvoorbeeld met een zoekmachine op internet.

Mocht je toch zijn opgelicht, meld dit dan. Slechts de helft van de mensen die slachtoffer geworden is van fraude meldt dit bij de autoriteiten. En zo kunnen oplichters en zwendelaars nog meer slachtoffers maken…

Pak & Shadel (2007) THE PSYCHOLOGY OF CONSUMER FRAUD

trucs_oplichters

spits14jan2008

Korting is altijd voordeel?

Gepubliceerd in Spits op 12 maart 2007

De meeste hypotheken duren dertig jaar. Je betaalt dus 360 keer een maandelijks bedrag aan rente en aflossing. Als je dus een klein beetje van dat maandbedrag kan afschaven dan levert dat over de hele looptijd behoorlijk wat op. Het is dan ook niet zo gek dat veel mensen die een nieuwe hypotheek gaan sluiten of een hypotheek oversluiten, erg gespitst zijn op rentetarieven.

Aanbieders van hypotheken weten dit ook. Ze concurreren met elkaar om de gunstigste rentes te bieden. Soms bieden ze actierentes, die voor een beperkte tijd van de hypotheek geldt. Daar is op zich niets mis mee. Maar hypotheekverstrekkers moeten wel helder zijn over die rentekortingen en de periode waarvoor de rentekorting geldt.

In advertenties moet staan wat de rente is als de kortingsperiode voorbij is. Ook moeten de hypotheekverstrekkers dan laten zien hoeveel je per maand moet betalen, wat het geleende bedrag is en hoe lang de rente vast staat na de actie. Je moet ook de totaalprijs over de gehele looptijd kunnen zien. Misschien is de actie de eerste jaren wel gunstig, maar is het voor de hele dertig jaar helemaal niet zo voordelig. In de offerte en bij het advies mag een tijdelijke rentekorting niet voor de hele looptijd worden meegenomen.

Niet alleen de rente is dus van belang, ook andere voorwaarden bepalen wat de beste lening is. Dus staar je niet blind op het ene getal dat voor het percentageteken staat.

 

Gemiddelde rentepercentages Hypotheken

jaar 2003 2004 2005 2006
variabele rente en t/m 1 jaar rentevast 3,69 3,32 3,23 4,04
meer dan 1 jaar t/m 5 jaar rentevast 4,33 4,23 3,80 4,42
meer dan 5 jaar t/m 10 jaar rentevast 4,92 4,80 4,11 4,44
meer dan 10 jaar rentevast 5,28 5,13 4,47 4,54

Bron: De Nederlandsche Bank

Pensioen-(n)onbegrip

Gepubliceerd in Spits op 26 februari 2007

Een goed pensioen is belangrijk. Op je oude dag wil je nog leuke dingen blijven doen. Maar dan is het wel zaak het goed te regelen tijdens je werkzame leven. Veel mensen stellen dat uit omdat ze het ingewikkeld vinden en geen zin hebben zich er in te verdiepen. “Wie dan leeft, die dan zorgt” lijkt het motto.

De gemiddelde Nederlander is niet erg goed op de hoogte van standaard pensioenbegrippen. Bijna driekwart weet wel wat een prepensioen is of kent het begrip pensioengat. En de rest heeft er in ieder geval wel eens van gehoord. Maar franchise of geïndexeerde middelloonregeling? Minder dan eenderde van de Nederlanders weet daar (globaal) iets van. Maar bijna de helft heeft nog nooit van de geïndexeerde middelloonregeling gehoord. Voor dertig procent is de term franchise helemaal nieuw, terwijl die toch voorkomt in alle pensioenoverzichten.

Wat is de franchise? Bijna iedereen die in Nederland woont, krijgt automatisch AOW als hij 65 wordt. Je pensioenregeling houdt rekening met de AOW. Over een deel van je salaris bouw je geen pensioen op. Dat deel is de franchise.

De geïndexeerde middelloonregeling betekent dat je pensioen gebaseerd is op je gemiddeld verdiende loon (middelloon) en dat er wel rekening gehouden wordt met inflatie (geïndexeerd). Bij de eindloonregeling is het pensioen gebaseerd op je laatst verdiende loon.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) gaat toezicht houden op informatie die pensioenverstrekkers geven. Die informatie moet kloppen. En de informatie moet duidelijk en begrijpelijk zijn. Maar hoe helder ook geschreven; je moet het wel lezen om het te snappen.

 

Hoe bekend is de betekenis van pensioentermen?

  • Pensioengat                                        73% (weet [globaal] wat het betekent)
  • Prepensioen                                        72%
  • Eindloonregeling                               48%
  • Franchise                                            33%
  • Geïndexeerde middelloonregeling    31%

Bron: Pensioenmonitor 2006, Intomart Gfk

Rendement en toch verlies?

Gepubliceerd in Spits op 19 februari 2007

Een fantastisch product met een gemiddeld rendement van 15% per jaar. Dat spreekt aan! Je gaat de kleine lettertjes lezen. Bij dit product wordt ieder jaar de balans opgemaakt. In het de eerste helft van het jaar is het rendement +80%. In de tweede helft van het jaar is het rendement –50%. Gemiddeld is dat +15% per jaar. Je mag na ieder jaar stoppen, maar je kan niet halverwege een jaar uitstappen en je geld opnemen.

Word je slapend rijk met dit product? Je zou denken van wel. Maar het tegenovergestelde is het geval. Stel dat je met € 1000 meedoet. Na een half jaar heb je dan € 1800 (+80%). Op papier welteverstaan, want je mag het nog niet opnemen. Dan komt het magere halve jaar:  min 50%. Blijft over na een jaar: € 900. Hoe kan dat?

Een bekende uitspraak over statistiek luidt: Er zijn drie soorten leugens: leugens, grove leugens, en statistiek. De berekening van het gemiddelde rendement klopt helemaal. Het is alleen het rekenkundig gemiddelde. Je kan ook het meetkundig gemiddelde berekenen. Dan blijkt dat je per jaar 5% verliest! De grafiek laat dit duidelijk zien. Na tien jaar is er nog maar € 350 over van je oorspronkelijke € 1000 inleg.

Je moet dus soms niet alleen goed kunnen lezen, maar ook kunnen rekenen. Maar er is een vuistregel die helpt: Geen rendement zonder risico. Als de spaarrente 3% is, dan kan een product dat 12% belooft nooit net zo veilig zijn. Hoe hoger de beloofde winst, hoe meer risico je loopt. Wil je zekerheid, dan is de opbrengst lager. Voor niets gaat de zon op.

rendverlies

Zekerheid of de gok

Gepubliceerd in Spits op 12 februari 2007

Volgens veel theorieën in de economie zijn consumenten rationeel denkende mensen. Alle beslissingen die we nemen zijn weloverwogen. Koel calculerend nemen we altijd de beste beslissing.

Maar niet iedereen gedraagt zich zoals de economische theorie voorspelt. Psychologische factoren spelen ook een rol bij veel financiële beslissingen. Voor dit inzicht won Daniel Kahneman in 2002 een Nobelprijs.

Een voorbeeld: Stel dat je moet kiezen tussen een zekere winst van € 350 of 80% kans op € 500. Wat zou je doen? De economische mens kiest altijd de gok. De gemiddelde opbrengst is dan namelijk € 400. Acht van de tien keer wint hij € 500 en twee van de tien keer niets. Als je het spelletje vaak speelt, verwacht je dat je uiteindelijk € 400 per keer verdient.

Maar wat doet de mens van vlees en bloed? Eenderde gaat voor de zekerheid en denkt “binnen is binnen”. Als je kiest voor de zekere winst van € 350, dan “kost” je dat  € 50. Natuurlijk staat iemand die gokt en verliest wel met lege handen. Maar gemiddeld genomen verdient een gokker € 400.

Gaat de normale mens altijd vaker voor zekerheid dan de economische mens? Nee! Als we verlies willen beperken is bijna de helft ineens wel bereid tot gokken. Ook al is dat onvoordeliger. De keuze is tussen een zeker verlies van € 400 of 80% kans op € 550 verlies. De economische mens neemt het zekere verlies. De gok kost gemiddeld genomen namelijk meer, want 80% van € 550 is € 440.

Meestal kiezen echte mensen net zo goed als de economische mens. Maar soms levert onze intuïtie minder geld op. De moraal van dit verhaal?: Welke keuze je ook maakt, doe het bewust!

zekergok