Psychologie van beleggen en Bitcoins

Bitcoins zijn hot en veel in het nieuws. De koers lijkt –met af en toe een hapering- alleen maar omhoog te gaan. Maar cryptomunten zijn zeker niet zonder risico. Bij deze hype spelen ook psychologische aspecten, waardoor consumenten mogelijk niet de juiste (risico-)afwegingen maken.

Psychologie van beleggers

Uit AFM onderzoek in 2015 onder zelfstandig beleggers “blijkt dat het gedrag van beleggers vaak afwijkt van de wijze waarop toezichthouders, financiële ondernemingen en wetgevers zouden willen dat beleggers zich gedragen.” Dat echte mensen zich soms anders gedragen dan perfect rationele modellen voorspellen, is een reden waarom de AFM een apart Consumentengedrag-team heeft. We gebruiken inzicht in daadwerkelijk beslisgedrag om risico’s in kaart te brengen en om effectiever toezicht te kunnen houden.

De psychologische valkuilen bij beleggen gelden misschien nog wel sterker bij het kopen en verkopen van Bitcoins en andere cryptomunten. Omdat koersveranderingen hierbij veel extremer omhoog en omlaag gaan dan meer reguliere beleggingen zoals aandelen of obligaties. Vergelijkingen met de tulpenmanie, de camping-hausse of de internetbubbel liggen op de loer (hoewel: Kent u het verhaal van de tulpenmanie? Klopt niet (en lessen voor de Bitcoin).

Trends

In Google Trends, op basis van zoekopdrachten, zien we een grote toename in de interesse in Bitcoins, die bijna net zo hard stijgt als de koers. Zoekvolume kan voorspellende waarde hebben, blijkt uit een studie van het Centraal Planbureau (CPB). “[Er] blijkt een sterke correlatie tussen het aantal zoekopdrachten [naar “hypotheek”] bij Google en het aantal feitelijke transacties op de huizenmarkt” schrijven de CPB-onderzoekers in Een voorlopende huizenmarktindicator.

googletrendsbitcoin

Beurs

Ook voor de “gewone” (aandelen)beurs geldt dat als de beurskoersen aantrekken, er meer mensen gaan beleggen. Volgens onderzoeksbureau Kantar TNS telt Nederland in 2017 bijna 1,4 miljoen beleggende huishoudens, 14% meer dan in 2016. De onderzoekers spreken ook van een bandwagon-effect. Dat is een bekend fenomeen uit de psychologie en onderstreept dat de mens een sociaal wezen is en sterk beïnvloed wordt door wat mensen om hem of haar heen doen. In 2015 schreven we hierover (pagina 16 van rapport Belangrijke inzichten over zelfstandige beleggers):

[sociale vergelijking en kuddegedrag] refereren aan het feit dat onze beslissingen worden beïnvloed door de beslissingen die anderen maken. Mensen vergelijken hun eigen situatie met die van anderen in hun sociale omgeving. Als veel mensen in onze omgeving al een bepaald product hebben, nemen we onbewust aan dat dit een goed product is (Cialdini, 1993). Dus, als veel mensen in onze omgeving starten met beleggen, nemen we aan dat het een goed moment is om dat ook te doen. Bewijs hiervoor volgt uit de sterke correlatie tussen de stand van de AEX en het aantal beleggers.

En natuurlijk speelt ook FOMO mee; Fear Of Missing Out. Als de buurman een nieuwe boot kan kopen van zijn Bitcoin-winsten (al dan niet alleen op papier), dan willen we daar niet bij achter blijven. Uit onderzoek van Kantar blijkt overigens ook dat “nauwelijks 2% van de huishoudens” cryptocurrencies zoals de bitcoin heeft. In een update van februari 2018 schrijft Reg van Steen van Kantar: Aantal Nederlandse beleggers cryptovaluta geëxplodeerd, maar nog geen kwart ervan staat op winst. Ze becijferen dat Nederland 580.000 cryptobeleggers telt.

Er is ook wetenschappelijke literatuur die stelt dat particuliere beleggers vaak slecht timen; ze stappen in als de koers hoog is en verkopen als de koers laag is. Om winst te maken, moet je dat juist andersom doen. Dit satirische bericht van De Speld bevat wel een kern van waarheid: Bitcoin stopt pas met stijgen als jij instapt.

Goede risicoafweging

De AFM is een toezichthouder, ze geeft geen beleggingsadvies. Maar de AFM vindt het wel belangrijk dat consumenten een goede risico-afweging maken. Daarom schreef de toezichthouder in 2013 Wees je bewust van de risico’s van Bitcoins, en onlangs nog Reële risico’s bij cryptocurrencies. Meer informatie over de risico’s van investeren in virtuele valuta lees je hier op de AFM website.

Advertenties

Verslag Netspar International Pension Workshop 2018

Van 17-19 januari 2018 was de International Pension Workshop ’18 van Netspar. Mijn verslag/samenvatting, vooral in Twitter-draadjes.

Dag 1

Monika Böhnke – Choice in Pensions: Insights from the Swedish Premium Pension System

Opvallend: het default-fonds is het meest riskante. Idee bij opzet was dat dat juist zou stimuleren om te kiezen. Dus niet, ongeveer 1000 Zweden kiezen zelf per jaar.

Hazel BatemanRegulation of information provision for pension choices: Australia and the Netherlands compared

Vooral over onderzoek in Australië. Conclusies: “People are not using pension information as expected” & “Testing should be on real, actual behavior”

Ward Romp  – What drives pension reform measures in the OECD?

Niet heel nuttig voor mijn werk bij de AFM, wel interessant soort onderzoek. Handig overzicht pension reforms Nederland.

Johannes HagenA nudge to quit? The effect of fixed-term pensions on labor supply and retirement choices among older workers

Niet gezien (later wel ppt gekregen), wel interessant sterk effect van nudge voor keuze; als “lump sum in 5 jaar” meer salient, duidelijk weergegeven, dan +30%-punt die dat kiest en effect op werkkeuzes; mensen stoppen eerder met werken (want in 5 jaar hogere maandelijkse uitkering).

Dag 2

Jesper RangvidComparison of pension systems in The Netherlands and Denmark: Shifts from “safe” to “less safe” pensions products

“Given a choice, young males with economic background in cities are more likely to give up guarantee”

Goed punt van discussant: slechts 18% maakt een keuze in Denemarken; waarom dan keuze invoeren?

Raymond MontizaanPension reform: Disentangling the impact on Retirement Behavior and Private Savings

Snelle, harde aanpassing in pensioen leidt tot meerdere problemen; beleidsimplicatie: geleidelijk pensioenveranderingen doorvoeren.

 

Dag 3

Arthur van SoestPension Communication in the Netherlands and other countries.

DNB onderzoek gebruikt maat voor “objectieve” pensioenkennis: Pension literacy: 3 questions that respondents think they know the answer to (researchers don’t know the right answers). Only “don’t know” is scored as wrong answer. Any other answer is “correct”

Onderzoekers vinden wel relaties tussen pensioencommunicatie en pensioenkennis en actieve pensioenbeslissingen (even kwijt hoe ze dat definieerden), maar zijn zwakke verbanden en vaak niet causaal.

 

Henriëtte Prast – The Power of Percentage: Quantitative Framing of Pension Income.

Dit is onderzoek dat we als AFM ook gerepliceerd hebben. Zie hier mooie samenvatting op DasKapital:

 

Paul SmeetsFinancial Incentives Beat Social Norms: A Field Experiment on Retirement information search.

Mooi experiment met 250.000 brieven aan deelnemers pensioenfonds detailhandel

Inspelen op sociale norm werkt niet om meer inlogs te krijgen, kans op VVV-bon wel.

 

Gregor BeckerCan Digital Information Treatments Intensify the Search for Household Spending Data and Improve Liquidity?

Experiment met 100.000 bankklanten om ze online huishoudboekje te laten gebruiken; leidde bij huishoudens met betalingsproblemen tot gemiddeld €453 meer tegoed op lopende rekening

 

Tabea Bucher-KoenenFinTech as a solution for rational inattention in individual pension planning?

Nog in ruwe/opstartfase; willen effect van een pensioendashboard testen. Alleen in Duitsland weinig digitale data, daarom handmatig informatie voor 1000 mensen ingevoerd door studenten (à 24 minuten per persoon).

Discussant had mooie link naar onderzoek uit 2016 in UK dat ik nog niet kende: Understanding consumer experience of pension scams a year on from pension freedoms.

 

Rondom de praatjes had ik ook nog even contact met Marike Knoef. Onderzoek van haar was toen net in FD verschenen Nederlander weet nog altijd weinig van pensioen.

In dat stuk ook de 5 kennisvragen. Twee daarvan komen rechtstreeks uit AFM kennistest weetwatjeweet. Een draadje op Twitter:

 

 

 

Dag 1 Marketing Insights Analytics (#MIE18)

Net als vorig jaar ben ik weer naar het Marketing Insights Evenement (#MIE18) geweest.Een recap van dag 1, woensdag 31 januari 2018.

De officiële titel van MIE18 bevat nu ook Analytics, dus na de verbreding van alleen marktonderzoek naar marketing een verdere stretch. Volledige naam: MIE, The Snowball Effect of Marketing, Insights & Analytics.

Dit was editie 16, en van 600 deelnemers in het Sparta stadion bij de eerste MIE, is het evenement nu gegroeid naar 2500 bezoekers. Ook wordt MIE steeds internationaler, een kwart van de praatjes is in het Engels.

AI or die
De ochtend key-note van Alix Rübsaam ging over Artifical Intelligence: AI or Die: Redefining what it means to be human in the digital age?

Verhaal begint eng (“AI poses existential threat to humanity. We are superf***ed“). Met flair en soepele anekdotes, schetst Rübsaam historisch perspectief van hoe mensen tegen technologie aankeken (Golems, hydrolische pompen). Om hoopvol te eindigen: “AI is only only threat if we define that humanity as computational”.

Autoverzekeringen

Voor mijn eerste parallel sessie ging ik naar een verhaal over ANWB en autoverzekeringen. ANWB wil graag ook autoverzekeringen aan leden verkopen.

Robert van Ossenbrugge leidt in, met basale en fundamentele vragen:

Daarom in kaart brengen(onderzoek voor ANWB focust op mentale beschikbaarheid):

  • Fysieke beschikbaarheid (vindbaar Google, in het schap)
  •  Mentale beschikbaarheid
    • Zeggen we juiste dingen? (category entry points)
    • Afzender duidelijk? (distinctive brand assets)

Over Category entry points: grotere merken gekoppeld aan meer category entry points, maar ANWB heft lager daadwerkelijk marktaandeel dan verwacht op basis van mentaal marktaandeel (=aantal geassocieerde category entry points).

Over Distinctive brand assets: logo ANWB scoort in juiste kwadrant, hoge bekendheid en hoge uniciteit (onderscheidend). Andere, nieuwere brand assets blijven nog wat achter (scoren lager op Fame en Uniciteit).

Uitdaging voor ANWB om nu hier mee aan de slag te gaan, ze worden wel geassocieerd met “iets met auto’s”, maar dat leidt niet per se tot meer autoverzekeringverkoop. Ik vond het boeiende onderzoeken en ook verfrissend simpel gebracht, hoewel de technieken en nuances onder de motorkap natuurlijk veel ingewikkelder zijn. Dat is knap.

Duurzaam bankieren voor jongeren
ASN bank en Motivaction spraken op de volgende sessie waar ik was: Hoe verjongen we duurzaam bankieren? Hoe kan ASN nieuwe, jonge klanten trekken, zonder oudere (“progressieve spaarders”) te vervreemden?

Deze case vond ik zelf minder aansprekend; leek vooral te draaien om slimmer jongeren via Facebook te targeten (oa door koppeling met Motivactions Mentality model) om ze naar een duurzaamheidsfestival van ASN te laten komen.

Wel een actuele Fokke & Sukke (stond geloof ik gisteren in NRC);

Moreel kompas

Voor ronde 3 had ik een lastige keuze. Uiteindelijk ben ik niet naar de dataviz presentatie van @PerfecteGrafiek geweest [visualisatie volgtips 1, 2, 3, 4], maar naar de Staat van Marketing en kon ik de zeer interactieve discussies met de zaal volgen.

“Slaat online marketing ons kompas exponentieel vérder uit het lood?” vroeg Max Kohnstamm zich af. Dat is precies een van de vragen die ik samen met een collega ook stel in blogs over digitale marketing op de site van mijn werkgever, de Autoriteit Financiële Markten.

Van Welzen presenteerde consumentenonderzoek naar de (dominantie van bepaalde) hotel/restaurant/thuisbezorgings-platforms. Aardig vond ik de link met de financiële sector en de beloningstransparantie daar.

Een oplossing die Van Welzen en Kohnstamm suggereren, is meer transparantie. Ook al is dat ook niet de silver bullet die alles zal oplossen (“The platform always wins” citeerde Kohnstamm ergens). Een sessie met een mooi inhoudelijk debat en prikkelende stellingnames.

 

Experimenten bij Wehkamp
Voor ronde 4 nam ik plaats in een zeer goedgevulde grote zaal om te luisteren naar Data-driven experimentation bij Wehkamp door Kevin Swelsen. [hele presentatie]

Mooi uitgangspunt om alle problemen hypothese gedreven en met wetenschappelijke experimenten op te willen lossen, “innovation as a series of scientific experiments“. Kan ik me helemaal in vinden.

Een voorbeeld van een experiment was om aantal retouren te laten dalen. Dat is voor online retailer zo mogelijk een nog belangrijker (winstgevender) doel dan conversie verhogen.

ING App
De laatste ronde van mijn #MIE18 bracht me naar Analytics at ING’s mobile banking app door Timothy “ING has the best banking app in the Netherlands” Dieduksman.

Niet geheel verrassend zijn vooral jongeren goed voor de meer dan 1 miljard keer dat de App gebruikt is in 2017. Dieper inzoomen op feature-adoptie leverte interessante inzichten; het duurt ongeveer een jaar App-gebruik voordat iemand op het gemiddelde niveau zit en ongeveer 60% van de features kent/gebruikt.

Na (toch nog) een stukje over dataviz (het werk van Nadieh Bremer, maar dan niet over babynamen maar woorden in terugbetaalverzoeken), eindigde Dieduksman met Factbites, een slimme manier om resultaten en inzichten uit data-analyses te delen met collega’s. Met handige tips voor een goede factbite.

De afsluitende key-note heb ik overgeslagen en ook dag 2 laat ik aan me voorbij gaan. #MIE19 ben ik er weer bij.

[update 2/2/2018] De beoordelingen van alle presentaties zijn bekend. En van sommige presentaties de slides. Paar die me interessant lijken:

Schiedam – S’dam

Net terug van een weekendje weg met Taco naar Schiedam. Of eigenlijk: S’dam.

sdAM

We zaten in Jeneverlogies en dat was prima. Uitstekend ontbijt ook.

20180120_101027

En pal naast het Jenevermuseum.

20180121_104919

Als niet-jeneverdrinker vond ik het Nationaal Jenevermuseum toch erg interessant. Zeker de uitleg door de Stoker.

20180120_152925

Ook een aardige tentoonstelling met 1001 etiketten:

En een proeverij

20180120_164150

Mout voor de miljoenen liters jenever voor de 400 branderijen werd in molens gemalen #nofilter (grauwe dag)

20180120_11275720180120_114326

Het Jeneverthema komt overal terug, zoals in de Openbare bibliotheek, gevestigd in de voormalige Korenbeurs

20180120_12020620180120_120226

Maar ook in logo van een distilleerderij

20180120_112550

Straatbeeld; interessante combinatie…

20180120_115848

Zondag naar het Stedelijk museum Schiedam.

Blogs op AFM.nl over digitale marketing

Eind 2017 zijn mijn collega Lars van de Ven en ik begonnen met bloggen over digitale marketing en wat we als toezichthouder daar mee aan moeten.

AFM’ers Lars van de Ven en Wilte Zijlstra houden zich bezig met de impact van digitale marketing op de financiële wereld en het toezicht van de AFM. Lars is werkzaam voor het programmateam Innovatie & Fintech en Wilte werkt bij het Expertisecentrum. In een serie blogs geven zij hun visie op de ontwikkelingen in dit kader.

We hebben nu drie blogs geschreven:

We hebben aardig wat reacties gekregen (meer is altijd welkom! Mail me op wilte.zijlstra [a] afm.nl). In 2018 gaan we onverminderd door, iedere maand een blogpost.

En op twitter mooie reacties van mensen die ik hoog heb zitten.

 

 

Voorlinden

Afgelopen vrijdag in museum Voorlinden geweest.

Mooi museum in prachtige omgeving. 

Ook mooie rij British Green bankjes om over het landgoed uit te kijken. Kleur was in het echt nog intenser dan op deze foto’s.

Veel fotograferende andere bezoekers, dat leverde ook grappige beelden op.


En ook werk van land-art kunstenaar James Turrell. Had mijn vader me op gewezen en was al eerder naar werk in Kijkduin geweest. In Voorlinden vond ik deze tekeningen het mooist.

International Conference Financial Consumer Protection in Kiev (part II)

On September 12th, there was an International Conference on Financial Consumer Protection in Kiev, Ukraine. Organised by DAI as part of their Financial Sector Transformation project, and co-hosted by the National Bank of Ukraine.

[read part I]

My talk on YouTube, with relevant slides (pretty easy to do with Screencast-o-matic)

 

Slidedeck:

https://www.slideshare.net/wiltez/20170912-afm-effective-regulationconsumer-behaviorkyiv

 

International Conference Financial Consumer Protection in Kiev (part I)

On September 12th, there was an International Conference on Financial Consumer Protection in Kiev, Ukraine. Organised by DAI as part of their Financial Sector Transformation project, and co-hosted by the National Bank of Ukraine.

Three laws, in various stages of implementation, were discussed: on consumer credit, on consumer protection, and on a Financial Ombudsman.

I presented in a session with other regulators from Canada, Armenia and Italy; what kan teh Ukraine learn from international examples? See below for my presentation. Other presentations and a video will be made available later (next blogpost).

NBU
We also visited the National Bank Ukraine to talk more specifically about the challenges the Ukranian financial system faces.

Below a photo of the NBU, with the touring car that is permanently stationed in front of the entrance to deter protesters. They still showed up at 10.00 (till 13.00 and sheduled every weekday until October 11th, with own sound car and port-o-potties). When driving to the NBU, we saw a very orderly queue at the Maidan square, apparently the “protesters” registering; according to our hosts they were all paid protestors, not real ones. They could make up to 100 Hryvnia, which is about 3 euro.

20170911_150310

Sightseeing
I also had some time to see some more of Kiev (5 million inhabitants!).

Other pictures: Selfie with St Michael Monastry, Independce square, Garoyle House, Lavra, Motherland statue, St Vloydomyr cathedral, St Andrew cathedral.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

TIBER 2017 Symposium #TIBER2017

The TIBER 2017 Symposium on Psychology and Economics took place on August 25, 2017 in Tilburg [full program, my tweets from that day]. Interesting day, and good to see some people from the financial industry (ING, Rabobank).

Hertwig
Keynote Ralph Hertwig (from the Gigerenzer-school) kicked off with a talk on Preferential Heuristics, Uncertainty and the Structure of the Environment.

He started by quoting a 1967 paper Man as an intuitive statistician where Peterson and Beach argue that “Man gambles well”. But the Tversky and Kahneman-paradigm a couple of years later proved more influential, puzzling Hertwig.

Description vs. Experience
Tversky and Kahneman were influential with tasks where risks where described, instead of uncertainty experienced.

Hertwig shows figures from A meta-analytic review of two modes of learning and the description-experience gap (2016) DU Wulff, M Mergenthaler Canesco, R Hertwig.

Especially with low, true probabilities, there are large effects between answers to a choice formulated descriptively, versus the choice made after experiencing pay-offs. (DU =  discrete underweighting). From Wikipedia: “in experienced prospects, people tend to underweight the probability of the extreme outcomes and therefore judge them as being even less likely to occur.”

descexpgap

Adaptive decision maker has to make a trade-off between accuracy-effort. So heuristics can be effective, says Hertwig.

Hertwig on risk communication:

And research methods (why do adults score worse than babies or chimps?)

Parallel sessions
First, I went to Ozan Isler; Honesty, Cooperation & Social Influence, who:

we present a new mind-game that is powerful enough to measure honesty at the
individual level and fast enough to be implemented online. The game consists of forty rounds. In each round, the participant is first asked to think of a number between 0 and 9, then shown a single-digit random number, and finally asked to report whether the two numbers match.

Then I saw a talk about changing faces with FaceGen on a trustworthiness scale and playing a dictator game. The cool thing was the stopping rule: they started with N=30 participants, and would add N=5 until BayesFactor was either > 3 or < 1/3.

Next, I saw Tony Evans: The reputational consequences of generalized trust

Final morning talk: Stefan Trautmann – Implementing Fair Procedures? “We find that unfair outcomes are acceptable for the agents if procedures are perceived as fair. However, with opaque allocation decisions, it may be difficult to commit to fair allocation procedures. Indeed, we find a very high degree of favoritism by the decision
makers when they are forced to allocate unequal outcomes, and have no fair (random) procedure available

Posters
During lunch I read two interesting posters, one by my DNB-colleague Carin van der Cruijsen on DNB Working Paper No. 563: Payments data: do consumers want to keep them in a safe or turn them into gold?

And a poster by a collaborator of Stefan Zeisberger (Nijmegen), whom we’ll also collaborate with. Basically, people do trade on their beliefs if they are in the plus (have gained), but not/less so when they are in the red.

Afternoon sessions
I attended this talk because it used Bayesian statistics, but the unfortunately did not feature very much in the presentation: Peer effects on risky decision making from early adolescence to young adulthood: Specificity and boundary conditions.

Then Less Likely Outcomes Are Valued Less by Gabriele Paolacci (who is male, incidentally): “We found that people value the gift card less when its availability is uncertain.” Somewhat interesting, not very applicable. This effect might counter the scarcity-argument in marketing a bit, but doesn’t seem likely.

Final talk was Jan Stoop with a replication of The Rich Drive Differently, a Study Suggests (2013). Stoop et al found nothing, across wide range of settings and with 2.5x N of original study.

After tea
First up: Financial Incentives Beat Social Norms: A Field Experiment on Retirement Information Search [Netspar presentation, SSRN). Presentation by Inka Eberhardt. I had seen this work before, then presented by co-author Paul Smeets. It is a really big RCT (N=250,000) RCT, sending letters to get them to sign in to their personal webpage at their pension fund. Q&A was a bit disappointing, I didn’t think the answers were particularly strong.

Pollmann’s talk Let’s talk about money: Attachment style, financial communication, and
financial conflict concluded with a suggestion to Nibud for a web tool Let’s talk about money.

Final talk was Diffusion of culpability in reparations behavior. Results for a novel task were presented, fMRI results are forthcoming.

Tungodden
TIBER 2017 was concluded by Bertil Tungodden’s keynote: Fairness and Redistribution: Experimental Evidence.

Tungodden presented on a paper that is nicely summarized in this HBR article: Is It OK to Get Paid More for Being Lucky?