Tussen Scylla en Charybdis: Spanningsvelden en taakopvattingen in het licht van schadelijk maar legaal ondernemingsgedrag

De derde genomineerde voor de Vide Publicatieprijs 2016 die ik bespreek: Tussen Scylla en Charybdis: Spanningsvelden en taakopvattingen in het licht van schadelijk maar legaal ondernemingsgedrag door Aute Kasdorp (AFM, nu IOSCO in Madrid) [bespreking andere genomineerden hier en hier]. Dit artikel leunt voor theoretische basis sterk op ander paper van Aute Kasdorp: Regulatory Interventions Beyond the Law: Towards a Typology of the Extra-Legal Frontier.

Disclaimer: Ik ken Aute vanuit ons werk bij de AFM, dus ik ben biased. Maar misschien overcorrigeer ik juist weer.

De centrale vraag is: welke kenmerkende spanningsvelden ervaren Nederlandse landelijke toezichthouders in het licht van schadelijk maar legaal ondernemingsgedrag?

Op basis van 14 interviews met leidinggevende toezichthouders inventariseert Kasdorp “wat de taakopvatting van de toezichthouder zou moeten zijn, en wat hierbij kenmerkende spanningsvelden zijn“, en toetst en omschrijft hij zijn segmentatie.

Cirkels van Sparrow
“Schadelijk maar legaal” komt van de cirkels van Malcolm Sparrow; één voor illegaal gedrag en één voor schadelijk gedrag. Idealiter overlappen de cirkels en is alle schadelijk gedrag ook illegaal. Dat is het “easy” gedeelte in plaatje hieronder.

Sparrow is in de begintijd van de AFM vaak langs geweest, binnen gehaald door Hanzo van Beusekom. Hij heeft enkele boeken geschreven, maar voor mij en veel AFM’ers hebben zijn presentaties -deels in Comic Sans– vooral impact gehad. Onderstaande dia komt uit een presentatie van 2011. Intern noem ik het boek van Rob van Dorp en Jan Schipper De Interventie – Hoe los je hardnekkige nalevingsproblemen op? ook wel “Sparrow in de pratktijk”. Ik raad dat boek in ieder geval meer aan dan de boeken van Sparrow zelf.

sparrowcircles

Vier taakopvattingen

  1. Juridisch Handhaver: klassieke ‘legalistische’ toezichthouder
  2. Overheidsvertegenwoordiger: focust zich op de geest van de wet
  3. Sociale Bemiddelaar: richt zich op het mitigeren van ( ongereguleerde maat‐ schappelijke) risico’s
  4. Maatschappelijk Regisseur:  breedste taakopvatting, autonoom risicoperspectief

Waar de handhaver alleen in de cirkel “illegal” opereert, zien de andere types in meer (regisseur) of mindere (vertegenwoordiger) mate ook problemen in de cirkel “harmful” als deel van hun taak.

De aan Sparrow toegeschreven probleemgestuurde toezichtbenadering [WZ: Pick important problems, fix them & tell about it] lijkt op gespannen voet te staan met de taakopvatting van een Handhaver of Vertegenwoordiger. Immers, probleemgestuurd toezicht richt zich op maatschappelijke risico’s, waarbij de aard van deze problemen het primaire referentiepunt is in plaats van eventuele hiermee gemoeide wetsovertredingen. Echter, zowel de taakopvatting van een Bemiddelaar als die van een Regisseur laat zich goed met een probleemgestuurde toezichtaanpak verenigen.

De flexibiliteit [van responsive regulation], past slecht bij de inherent repressieve taakopvatting van een Handhaver;” wel bij de andere drie typen. (zie ook de compliance pyramid van Braithwaite).

De spanningsvelden voor de vier verschillende toezichtstijlen die het artikel beschrijft, heeft Kasdorp elders in een tabel samengevat:

spanningsvelden

Vrijwel geen enkele toezichthouder huldigt altijd en slechts één taakopvating. “…in de interviewcitaten [is] een rode draad zichtbaar“, de keuze hangt af van “eisen die zowel toezichthouders als hun stakeholders stellen aan de effectiviteit van toezichtinterventies” en “de behoefte de legitimiteit van toezichtinterventies te bevorderen“.

De “noodzaak tot effectiviteit en legitimiteit” biedt een vertrekpunt voor de “beleidsmatige vraag (…) hoe te bepalen welke taakopvatting optimaal is voor een toezichthouder“. Kasdorp geeft geen antwoord op deze vraag want “de insteek van dit artikel is niet normatief.

Zelf denk ik dat effectiviteit voorop moet staan (en vaak heb je legitimiteit nodig om effectief te kunnen zijn). Afhankelijk daarvan kies je het meest effectieve instrument (de interventie) uit de tool-box. Dat kan een boete van de handhaver zijn, maar ook een beroep op instrinsieke motivatie van de regisseur. Door mijn”gemengede normenkader” pas ik waarschijnlijk het best in het vakje regisseur.

Advertenties

2 gedachtes over “Tussen Scylla en Charybdis: Spanningsvelden en taakopvattingen in het licht van schadelijk maar legaal ondernemingsgedrag

  1. Pingback: Wie gaat de VIDE publicatieprijs 2016 winnen? – wilte

  2. Pingback: Uitslag Vide Publicatieprijs 2016: #NoPundit – wilte

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s